Met het hangen van het nieuwe infobord tegen het herdenkingskruis in Zondereigen op het kerkhof, is bijna tachtig jaar na de feiten eindelijk gerechtigheid geschied. Het mysterie is ontrafeld. Er is zekerheid over wat er is gebeurd, ook voor de familieleden van de bemanning van de Lancaster ND745 die op 23 mei 1944 daar neerstortte. “Vier jongens gaven bij de vliegtuigcrash in Zondereigen hun leven voor onze vrijheid. Zij verdienen ons respect” zegt Herman Janssen, voorzitter van heemkundekring Amalia van Solms, die bij het onderzoek actief betrokken was.

Door Jeanny Wouters

Tijdens de Polen Battle Tour – een geslaagde fietstocht op 13 mei 2023 in het spoor van de Eerste Poolse Pantserdivisie – verzorgde Herman Janssen een presentatie over de geleidelijke ontdekking van de uiteindelijk juiste gegevens omtrent een tijdens WOII neergestort vliegtuig in Zondereigen. Nu zijn ook de twee foutieve infobordjes bij het herdenkingskruis op het kerkhof van Zondereigen verwijderd en vervangen door een nieuw bord met de correcte informatie. Kinderen van de basisschool waren daarbij betrokken.

Pastoor Maes

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is in Zondereigen een vliegtuig neergestort. Vijftig jaar lang wist niemand zich de exacte datum van het ongeluk te herinneren. Meer nog: niemand wist welk type vliegtuig er was gecrasht en wie hierbij om het leven kwamen. In 1994 werd een vermelding gevonden in het manuaal van E.H. Maes, pastoor in Zondereigen: ‘In de nacht van zondag 14 op maandag 15 mei 1944 is een bommenwerper neergestort achter het kerkhof te Zondereigen.’ Deze informatie bleek niet correct. Die nacht waren er geen bombardementen geweest. Twee dagen eerder wél. Rekening houdend met de weersbeschrijvingen door getuigen leek die datum meer geschikt.

Halifax

Twee toestellen kwamen die dag in aanmerking, wat uiteindelijk resulteerde in een eerste fout. Op een metalen bordje bij het herdenkingsmonument op het kerkhof in Zondereigen wordt verwezen naar de Halifax met het staartnummer LV826. Maar de vermelde bemanning hoorde bij de Halifax LV919. Een houten, sinds geruime tijd bijna onleesbaar ANWB-bordje, corrigeerde deze fout. Bij de oprichting van dat monument werden hulzen en ander oorlogstuig gebruikt, echter niet afkomstig van het landingsstel van het vliegtuig (wat vaak wél wordt beweerd). Het monument staat op de plaats waar enige lichaamsresten werden begraven die door de brandweer van Zondereigen in de omgeving waren aangetroffen nadat Duitse militairen een dag eerder de lijken (of wat ervan resteerde) hadden geborgen en weggevoerd.

Kritiek

Al bij de 50-jarige herdenkingsplechtigheid in 1994 kwam de eerste kritiek op de identificatie. Het vermeende toestel zou niet achter het kerkhof in Zondereigen maar in de Heuvelstraat in Hoogstraten zijn neergestort. Met die opmerking werd 25 jaar lang niets gedaan. Tot op 13 mei 2019, dag op dag 75 jaar na de crash van de Halifax, een herdenking werd georganiseerd voor de bemanningsleden van dit vliegtuig. Die herdenking vond plaats ongeacht het feit of het vliegtuig in Zondereigen of in Hoogstraten was neergestort.

Toen Cis Huybrechts en Herman Janssen besloten om op zoek te gaan naar oorspronkelijke brondocumenten, volgde een lange zoektocht. Verscheidene bronnen verwezen naar 23 mei 1944, zoals de dagboeken van E.H. Lauwerys, Piet Geerts en de Duitse nachtpiloot Oberleutnant Hans-Heinz Augenstein.

Doorbraak

De grote doorbraak kwam er dankzij Wim Govaerts. Hij ontdekte de overlijdensfiche van Walter Fullum in het Nationaal Archief van Canada. Fullum verongelukte op 23 mei 1944 om 01.39 uur bij Zondereigen. Op basis van dit document werd de Lancaster ND745 (waartoe Fullum behoorde) als in Zondereigen verongelukt vliegtuig naar voor geschoven.

Zoektocht naar restanten

Omdat 25 jaar geleden een fout gemaakt was (en mei 1944 voor de Duitse bergingsdiensten een zeer drukke periode was), werd bijkomend bewijsmateriaal gezocht. Er moesten goed te traceren restanten geborgen worden. Op 23 november 2019 bezochten vliegtuigexperten van de Planehunters met een zestal metaaldetectors en met medewerking van leden van de heemkundekring de crashplaats. Meer dan honderd stukken metaal werden verzameld. De vondsten werden ter plaatse beoordeeld. Eén vondst werd herkend als een onderdeel van het ophangsysteem van de bommen, uniek voor Lancastervliegtuigen. Het zou dus om een neergestorte Lancaster gaan.

Na twee uur zoeken werd ook een metalen plaatje van de motorkap van een Lancaster bommenwerper gevonden. De vermelding ‘R3’ bevestigde dat er een Lancaster was neergestort en geen Halifax. Alleen de Lancaster ND745 kwam voor de crash in Zondereigen in aanmerking! Er zijn in de provincie Antwerpen namelijk geen andere onbekend gebleven menselijke resten uit een neergestorte Lancaster begraven.

Aanval op Dortmund

Het in Zondereigen neergestorte vliegtuig nam in de nacht van 22 op 23 mei 1944 met 375 vliegtuigen deel aan een aanval op Dortmund. De Lancaster vertrok om 22.59 uur lokale tijd.

De meeste bommen werden die nacht in de zuidoostelijke wijken van Dortmund gedropt. Maar liefst 852 huizen werden vernietigd en er vielen 361 doden, waaronder tweeëntwintig geallieerde krijgsgevangenen. Onder andere achttien Lancasters gingen die nacht verloren.

Op zijn terugweg crashte de Lancaster ND745 in Zondereigen nadat één van de motoren door een Duitse nachtjager in brand was geschoten. Dat gebeurde om 01.39 uur dus op dinsdag 23 mei 1944. De Lancaster kwam in een oncontroleerbare duikvlucht terecht. Commandant Ward gaf het bevel om het toestel te verlaten. Vier bemanningsleden kwamen om het leven, drie inzittenden overleefden het ongeluk.

Namen

De overleden bemanningsleden zijn:

- Walter Joseph Fullum, 20 jaar, schutter in de staart van het vliegtuig (Canada)

- John Halliday Ward, 30 jaar en gehuwd, piloot en commandant (Engeland)

- Ivor Havard Davies, 41 jaar, schutter bovenop het vliegtuig (Engeland)

- John Atherstone Snowdon, 19 jaar, vluchtingenieur (Engeland)

De overlevenden van de crash:

- Ian Melrose Gillespie, radio-operator (Schotland)

- Howard Eric Hedgecock, navigator (Engeland)

- Philip John Rupert Steele, bommenrichter en schutter vooraan het vliegtuig (Australië)

Op het kerkhof van Zondereigen is een nieuw bord geplaatst op het metalen kruis, met daarop deze namen van de bemanningsleden van de neergestorte Lancaster ND745 en een korte beschrijving van de gebeurtenissen op 22 en 23 mei 1944. Zodat wij nooit vergeten wie vochten voor onze vrijheid!