Hoe groter de verbondenheid tussen mensen, hoe groter de controle en andersom. Daar wisten wij alles van. Destijds hielden Chamenaren elkaar in de gaten. Ze controleerden, evalueerden, beoordeelden, corrigeerden, kwalificeerden, waren solidair en hielpen elkaar. Alles en iedereen was onder controle.

Door Berry van Oers

Soep

“Ik gaoi efkes buurten bij Keekes, want deh mees zit ommes d’n helen dag moederziel alleen veur ’t raom te koekeloeren”, zei ma dan. Als ze soep kookte hield ze altijd wat apart voor Jan die ook al een tijdje alleen woonde. Ma kende bijna iedereen in Chaam en wist het als er bij iemand iets aan de hand was. “Gaot er mar efkes langs”, zei ze tegen pastoor Aarts. “Alles onder controle”, zei Jan dan.

Vertrouwdheid

Vertrouwdheid, rust en regelmaat waren troef. Als we de winkel binnenkwamen wist Emma bijna altijd meteen wat we kwamen kopen. Het controleren van ons boodschappenlijstje was niet nodig. Emma kende ons, wist wat we lekker vonden en wat we konden betalen. Dat gold ook voor Koske, Kiske en Girt van d’n overkant wanneer ze bij To binnenvielen. Als To ‘de drie musketiers’ zag aankomen had ze de consumpties al gereed staan. Ze wist wat ze dronken. De bestelling opnemen was niet nodig. Wanneer ze nadien aanschoven tegenover bij Bernard begon die meteen te knippen.

Verband

Destijds stemden veel Chamenaren op de Katholieke Volks Partij. Pa hing eens in verkiezingstijd voor de grap een affiche voor het raam van Joop den Uyl, dat hij van zijn werk had meegenomen. Kriesje van verderop in d’n draai hapte meteen. “Haolt dieën rooie mar gaauw van oew raom af”, zei hij dan. Hoewel het salaris van Kriesje als knecht elk jaar steeg, zag hij het verband niet.

Corrigeren

Wanneer wij wat hadden uitgehaald onderweg naar school, wist ma dat vaak al voor dat we weer thuis waren. “D’n dieën van jullie heet ’n aai tegen ‘t slaopkaomerraom van òòs Joosje kapot gegooid”, klepte An dan aan ma door. Ze corrigeerde iedereen terwijl haar eigen Joosje bij haar geen kwaad kon doen. “D’n dieën van òòs die doe zoiets nie”, beweerde An altijd. Ze moest eens weten.

Pensioen

Toen Toon met vervroegd pensioen ging en overdag door het dorp wandelde vroeg Mie zich af of hij ontslag op zijn werk had gekregen. Maar volgens Trees zou het zo maar kunnen dat Toon overwerkt was. “Z’n ogen staon wir bol”, zei ze. “Alles onder controle”, zei Toon dan. Maar ze geloofden hem niet.

Kwalificaties

Aan de tafel bespraken en kwalificeerden Chamenaren elkaars gedrag. Wie het niet zo nauw nam was een ‘hollewaai’ en wie graag op schoot zat een ‘flaaistaertje’. Wie een groot gezin had was ‘unnen hete’. Wie met iedereen danste was een ‘dweltje’. Toonde je emoties dan noemden ze je een ‘mie’ en wilde je er het fijne van weten dan was je ‘unne zekere’. Wie iets doorbriefde was een ‘klep’. Wie zwanger het huwelijk inging was voor altijd een ‘motje’.

Stamboom

In de jaren zeventig werd stamboomonderzoek ineens erg populair. Weten wie je voorvaderen en voormoederen zijn is boeiend. Maar lang niet alle oudere Chamenaren zaten er destijds op te wachten. Sommigen, zo bleek uit het stamboomonderzoek, waren zwanger voordat het huwelijk plaatsvond. “Daor motten ommes nie in liggen te ruren”, krijste Bep toen Jaon haar om opheldering vroeg. Maar volgens Jaon was alles onder controle.