Voorzitter Herman Janssen heette alle aanwezigen van harte welkom in de Sint-Remigiuskerk ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Heemkundekring Amalia van Solms. In het bijzonder richtte hij zich tot Jos de Swart, die vijftig jaar geleden medeoprichter en bestuurslid was van de heemkundekring en nu, een halve eeuw later, aanwezig kon zijn bij deze bijzondere viering.

Door Claudi Olieslagers

Vervolgens nam Herman de aanwezigen mee door de geschiedenis van de vereniging. Aan de hand van dia’s op een groot scherm schetste hij een indrukwekkend overzicht van de activiteiten, publicaties en projecten die in de afgelopen vijftig jaar tot stand zijn gekomen. Daarbij sprak hij zijn grote waardering uit voor de vele vrijwilligers die vaak achter de schermen actief zijn. Dankzij hun inzet worden archieven beheerd, tentoonstellingen ingericht, publicaties samengesteld en activiteiten georganiseerd. Zij zorgen ervoor dat het verleden van Baarle bewaard blijft en dat de heemkundekring ook vandaag een zichtbare en gewaardeerde plaats inneemt binnen de gemeenschap.

Ook stond hij stil bij de keuze voor de naam van de vereniging. De heemkundekring draagt de naam van Amalia van Solms, die als Vrouwe van Turnhout en Breda een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van Baarle. Dankzij haar inzet werd in 1648 voorkomen dat de Remigiuskerk haar deuren moest sluiten. Hierdoor bleef de bijzondere enclavesituatie behouden, terwijl andere enclaves in de omgeving werden geannexeerd. Dat is tevens de reden waarom het gouden jubileum juist in deze kerk werd gevierd.

Amalia van Solms komt tot leven

Na zijn inleiding kondigde Herman een wel heel bijzondere gast aan: prinses Amalia van Solms zelf. Marianne van Tilburg was voor deze gelegenheid in haar huid gekropen en vertelde op boeiende wijze over haar leven en haar bijzondere band met Baarle. Na deze indrukwekkende voordracht speelde Fons van Dijk op het kerkorgel het Wilhelmus.

Koninklijke waardering

Vervolgens sprak burgemeester Marjon de Hoon-Veelenturf de aanwezigen toe. Zij noemde het jubileum niet zozeer een herdenking, maar vooral een viering van vijftig jaar toewijding aan het bijzondere erfgoed van Baarle en de omliggende dorpen Zondereigen, Ulicoten en Castelré.

Volgens de burgemeester is Baarle allesbehalve een gewone plek. Geografisch gezien vormt het een Siamese tweeling die niet meer van elkaar los te maken is. Een geschiedenis die begon in 1198 groeide uit tot een van de meest bijzondere geografische situaties ter wereld. Zij prees de leden van de heemkundekring voor hun inzet om dit unieke verhaal vast te leggen, te bewaren en door te geven aan volgende generaties.

"Geschiedenis is geen nationaal bezit, maar een gedeeld erfgoed," aldus de burgemeester. "Het verleden is geen stilstaand beeld. Het leeft in wat wij vandaag doen en hoe wij morgen verder gaan."

Bij een jubileum als dit hoort een bijzondere waardering, een waardering die verder gaat dan woorden alleen. Daarom draaide burgemeester De Hoon-Veelenturf haar ambtsketen om en maakte zij bekend dat Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Heemkundekring Amalia van Solms de Koninklijke Erepenning had toegekend.

De Koninklijke Erepenning is een uitzonderlijke onderscheiding die slechts zelden wordt verleend. Zij is bestemd voor verenigingen die zich gedurende lange tijd op bijzondere wijze verdienstelijk hebben gemaakt voor de samenleving.

Volgens de burgemeester heeft Heemkundekring Amalia van Solms de geschiedenis levend gehouden, mensen over grenzen heen met elkaar verbonden, identiteit versterkt en erfgoed beschermd. Baarle en zijn directe omgeving zijn dankzij de inzet van de vereniging, in al hun complexiteit en schoonheid, toegankelijk gemaakt voor een breed publiek.

Onder luid applaus overhandigde burgemeester De Hoon-Veelenturf vervolgens de Koninklijke Erepenning aan voorzitter Herman Janssen. Een bekroning op vijftig jaar inzet voor het behoud van de rijke geschiedenis van Baarle en omgeving.

Erfgoed kent geen grenzen

Daarna klonk het Belgische volkslied op het kerkorgel en kreeg burgemeester Philip Loots het woord. Hij sprak over vijftig jaar engagement: verzamelen, bewaren, onderzoeken, publiceren en doorgeven. Een halve eeuw liefde voor Baarle en zijn geschiedenis, uitgesproken op een wel heel bijzondere locatie. De aanwezigen bevonden zich immers in de Sint-Remigiuskerk, een van de drie beschermde monumenten van Baarle-Hertog.

Ook het Heemhuis kwam aan bod. Volgens burgemeester Loots is het veel meer dan een gebouw alleen. Het is een plek waar herinneringen worden bewaard, waar mensen samenkomen en waar verhalen worden doorgegeven. Juist daarin schuilt volgens hem de kern van het werk van de heemkundekring. Erfgoed gaat immers over meer dan stenen alleen. Gebouwen vertellen iets over het verleden, maar zonder mensen die verhalen verzamelen, bewaren en doorgeven, blijven het slechts muren, ramen en daken.

Burgemeester Loots omschreef Heemkundekring Amalia van Solms als een bloeiende vereniging met een indrukwekkend archief en meer dan 1.600 leden. Volgens hem mag de vereniging met trots terugkijken op de voorbije vijftig jaar, maar vooral ook met vertrouwen vooruitzien naar de toekomst.

Om dit bijzondere jubileum tastbaar te markeren, overhandigde hij namens beide gemeentebesturen een oorkonde als blijk van waardering voor vijftig jaar inzet voor het erfgoed, de geschiedenis en de ziel van Baarle.

Met vertrouwen vooruit

Na al deze mooie woorden werd het officiële gedeelte afgesloten. Onder het genot van een heerlijke lunch werd nog uitgebreid nagepraat over het verleden, het heden en de toekomst van de heemkundekring. Eén ding werd deze dag duidelijk: Heemkundekring Amalia van Solms is nog lang niet klaar met het levend houden van de rijke geschiedenis van Baarle. Integendeel, na vijftig jaar bruist de vereniging met ruim 1.600 leden meer dan ooit van leven.