Op 21 september, Wereld Alzheimer Dag, gaat de documentaire ‘Mama is een portret’ van de Chaamse filmmaker Josefien van Kooten in première in het Chassé Theater te Breda. ‘Mama is een Portret’ volgt het dementieproces van haar moeder. De film laat zien hoe de relatie tussen moeder en dochter verandert wanneer Alzheimer hun leven binnendringt. “Omdat de première al snel was uitverkocht, is er een extra voorstelling bijgeboekt voor de dag daarna op 22 september”, zegt Josefien.

Door Berry van Oers

Schuldgevoel

Wat als je pas begint te kijken, als iemand langzaam verdwijnt? Josefien van Kooten begon aan deze film met een schuldgevoel. Ze woonde al met haar moeder Annemieke Post samen in het ouderlijk huis in Chaam toen de diagnose Alzheimer kwam. Ondanks de nabijheid had ze het gevoel haar moeder nooit écht gekend te hebben. “Door haar te filmen en te tekenen, leerde ik haar beter kennen, juist terwijl ze stukje bij beetje verdween”, zegt Josefien. Met een camera en via haar schetsboek probeert Josefien grip te krijgen op wie haar moeder was, en wie ze nu aan het worden is. De film laat ons toe in de besloten wereld van moeder en dochter, een wereld waarin woorden verdwijnen, geheugen vervaagd, en de rollen tussen ouder en kind verschuiven.

Intiem

Terwijl haar moeder langzaam haar identiteit verliest, komt er ook een onverwacht vrij uitgesproken versie van haar naar voren. Josefien filmde alles zelf gedurende twee jaar in de periode dat haar moeder nog thuis kon wonen. Deze werkwijze resulteert in een intiem en visueel krachtig document, waarin de kwetsbaarheid en liefde van de relatie centraal staan, en tegelijk de uitputting die vaak samengaat met de ziekte en met mantelzorg. Josefien: “De onzekerheid, de frustratie, het zit allemaal in de film. Om het vaak stille lijden van mantelzorgers zichtbaar te maken, wilde ik die pijn zo eerlijk mogelijk vastleggen. Er ligt een enorme druk bij naasten en mantelzorgers die vaak nog onzichtbaar en onbesproken blijft.”

Betrokkenheid

Het maken van deze film ging buiten de gebaande wegen. Vorig jaar zette Josefien een crowdfunding op om de financiering rond te krijgen en zo de film te realiseren. Het bedrag werd boven alle verwachting snel gehaald. Josefien: “Ik werd echt verrast door alle donaties en betrokkenheid. De persoonlijke berichten die ik kreeg van donateurs raakten me en lieten me zien hoeveel mijn moeder voor mensen had betekend.” Ook vanuit Alphen-Chaam kwamen er veel donaties en berichten, onder meer van de SKAC in Chaam. Josefien: “Zij doneerden maar liefst vijfhonderd euro en kregen in ruil een vertoning van de film. Wanneer deze zal plaatsvinden moet nog gepland worden, maar dat zal waarschijnlijk verderop in het najaar zijn.”

Filmtour

Naast de première in het Chassé Theater maakt de film de komende maanden een tournee door Noord-Brabant. Na elke vertoning is er een gesprek met de regisseur en lokale deskundigen op het gebied van dementie en mantelzorg. Het publiek wordt uitgenodigd om ervaringen te delen en vragen te stellen. De avonden zijn bedoeld als steun, herkenning en een opening tot gesprek. Vooral ook om stil te staan bij de impact van Alzheimer, de toenemende rol van mantelzorg, en hoe we ons als samenleving kunnen voorbereiden op een toekomst waarin steeds meer mensen met dementie langer thuis wonen. Eén op de vijf mensen in Nederland krijgt dementie. De kans is groot dat iedereen vroeg of laat met de ziekte te maken krijgt: als patiënt, naaste of mantelzorger. Josefien: “Met deze tour, mogelijk gemaakt door ‘Levendig Brabant’ willen we niet alleen herkenning bieden, maar ook het gesprek op gang brengen en tools aanreiken.”