Op 8 april vond de officiële oplevering plaats van een herinrichting van de Galderse Beek. Een bijzonder project van twee jaar, dat door het initiatief van Patty Kluytmans tot stand kwam, samen met de eigenaars van de Batoniahoeve en het waterschap Brabantse Delta. Over een traject van 600 meter is er weer een meanderend landschap, met natte natuur. Er is ook een voedselbos aangelegd. Een bijzondere combinatie. Met een rondleiding door het gebied werd duidelijk hoe trots de drie partijen zijn op het resultaat.

Door Jan Scheepers

Galderse Beek

Voorbij de hoeve, bij de Schele brug, stroomt de Galderse Beek in de Mark. De beek ontspringt in een weiland bij Hazeldonk (gemeente Zundert) en wordt daarom ook wel de Hazeldonkse Beek genoemd. Voor een deel is de beek gekanaliseerd. Bij de Batoniahoeve al zo’n 100 jaar geleden.

Bationahoeve

Maaike de Moor woont zo’n 25 jaar in Galder. Samen met haar dochter Esther van Beek is ze eigenaar van de Batoniahoeve, Galderseweg 3. Paarden hebben ze inmiddels niet meer. Op het terrein staat verder het Houten Huys, dat onderdak biedt aan diverse ondernemers die trainingen, coaching, healing en workshops aanbieden.

Esther had de ambitie om meer natuurwaarde te creëren op hun land, waarover ook de Galderse beek stroomt. De hoeve ligt in het Markdal en maakt deel uit van een natuurnetwerk. Esther kwam in gesprek met Patty Kluytmans, die ze kende van de opleiding permacultuur.

Idee ontstaat

Patty vertelt vanaf jongs af aan zeer begaan te zijn met natuur en milieu. Na een master ‘Environment and Resource Management’ heeft ze een jaaropleiding permacultuur gevolgd en diverse voedselboscursussen. En daarna nog een traineeship gedaan bij Coöperatie Ondergrond in Rotterdam. “Hier leerde ik in de praktijk alles over het ontwerpen, aanleggen en onderhouden van voedselbossen.”

Bij de contacten met Esther over de Batoniahoeve, zag ze goede mogelijkheden om op die locatie een voedselbos te ontwerpen, het ‘Batonia Beekenbos’. Ze heeft contact opgenomen met het waterschap en toen werd duidelijk dat die een herstelopgave had voor de Galderse Beek. Daarmee lag een combinatie van een meanderende beek en een voedselbos in het verschiet.

Deelname waterschap

Het idee van Patty werd enthousiast ontvangen. Het sloot naadloos aan op de bredere doelstellingen van het waterschap Brabantse Delta voor gezond water, natuurherstel en biodiversiteit. Het paste ook mooi binnen het grotere kader van de herinrichting van het Markdal.

Het waterschap keek op 8 april, in de kas van de Bationahoeve, nog eens terug op het ontwerp van 2024. Ze waren met acht personen aanwezig om het resultaat te bewonderen. Karin van den Berg, lid van het dagelijks bestuur, vertelde bij de rondleiding dit een bijzonder initiatief te vinden; ze ziet dat niet zo vaak op deze schaal. Het project kwam in aanmerking voor subsidie via de Stimuleringsregeling Landschap (Stila). Provincie, gemeenten en waterschappen in Noord-Brabant financieren dat om landschapsbeheer door particuliere grondeigenaren te stimuleren.

Waar de Galderse Beek onder de Galderseweg stroomt, is een nieuwe duiker geplaatst. Iets verderop is een deel van de beek afgetakt naar de oude bedding, die zo goed mogelijk werd opgespoord. Daarbij zijn ook moerasarmen en een poel aangelegd. Het water wordt daarmee langer vastgehouden, waardoor de waterkwaliteit verbetert en er een uitgebreider natuurlijk leefgebied ontstaat.

Het gekanaliseerde deel voert alleen het teveel aan water af. Marco Beers, aquatisch ecoloog bij het waterschap legt uit hoe de watersnelheid door de beek wordt gemeten en geregeld; dat gebeurt bij de Mark ook. Hij is blij om in de nieuwe beek nu ook visjes te zien, als signaal van beekherstel.

Lopend langs en over de beek, valt op hoeveel hoogteverschil er is. Er zit ook een steile kant aan. Patty hoopt dat de IJsvogel er gaat nestelen; ze heeft er al een gezien. Er staat ook een nieuw ooievaarsnest te wachten op de eerste bewoners. In de poel zijn al padden en kikkers gesignaleerd. Patty zegt ook geregeld fazanten en hazen te zien. En er liepen toevallig net reeën langs.

Voedselbos en meer

Patty Kluytmans woont met haar twee kinderen nu in de Batoniahoeve. Ze heeft zelf een groot deel van de nieuwe inrichting rond de beek ontworpen. Samen met andere bewoners, familie en vrienden werd het voedselbos van ongeveer driekwart hectare aangelegd. De eerste aanplant van het voedselbos vond plaats in de herfst en winter van 2024 en 2025. Het kon met behulp van ‘crowdfunding’ worden gerealiseerd. Het voedselbos ligt in kronkelende rijen. Voor een deel is de syntropische methode gebruikt. Daarbij zorgen ‘pioniersbomen’ voor de bodem en productieve plantensoorten voor de oogst. Op de aanwezige natte natuur zullen later nog eetbare water- en moerasplanten worden geplant, die natuurvriendelijk geoogst worden.

Patty is van plan om met oogsten te beginnen met enkele abonnementhouders vanaf volgend jaar. Afhankelijk van de oogst, gaat ze dat in de jaren daarna uitbreiden. Ze zegt ook graag te willen samenwerken met twee of drie restaurants. Heel mooi zou ze het daarna vinden om met zijn allen te gaan dineren in het voedselbos.

Met haar bedrijf helpt Patty graag ook op andere locaties. “Ik maak groene plekken, waar zowel de mensen als de natuur gelukkig van worden.” Als naam voor haar bedrijf heeft ze daarom gekozen voor: pattynatuurgeluk.nl. Geluk kan dan van alles zijn, van een voedselbos, eetbare natuurtuin, groen schoolplein en bedrijventerrein tot een bloementuin. Ze verzorgt ook onderhoud, leidt en begeleidt projecten en geeft rondleidingen en workshops.