De berken (Betula/ Pendula) hebben van mij niet erg veel aandacht gekregen, maar ik zal ze nu toch wat meer aandacht geven. Heel veel berken zie je als straat en plantsoenbomen. En ook veel als ‘papier berken’ waar de kinderen graag een velletje van afscheuren. Dat is de Himalaya berk. Zachte berk zowel als Ruwe berk komen voor in vrijwel in heel Europa, behalve in de Iberische landen en het Middellandse zeegebied. Beide berken soorten worden 12 tot 20 meter hoog. Omdat bastaarden en variatie veelvuldig optreden is het lastig om berken goed op naam te brengen. Ze laten zich niet in floravakjes stoppen. Meer bastaarden komen van nature vooral voor bij de zachte berk, maar dat kan ook duiden op een verleden als hakhout. Ze worden normaal slechts zo´n 60 jaar oud, maar als hakhout halen ze wel 80 jaar. Ruwe berken afstaande of enigszins omhoog stekend. Berken hebben zeer veel en licht zaad en kunnen het op allerlei bodemtypen of plaatsen uitwaaien. Deze bomen zijn doorgaans terug gedrongen tot voedselarme zand en veenbodems. Toen er eind 19de eeuw een einde kwam aan de begrazing van de heide en men serieus werk begon te maken met de ontwatering van de natte heide, kwamen deze pioniers onmiddellijk aanwaaien. Ze hebben veel licht nodig en groeien zonder omwegen recht naar het licht toe. Omdat het hout elastisch is, zijn de slanke stammen goed bestand tegen de wind, maar op natte grond ontwortelen deze bomen met hun oppervlakkige wortelstelsel toch makkelijk. De kroon is open en laat veel licht door, zodat onder veel berken meer zaailingen groeien dan onder andere bomen in het bos. Als het bos te gesloten wordt, geven ze het op. Na 50 tot 80 jaar, soms al eerder, verdwijnen deze pioniers om plaats te maken voor andere bomen en struiken. In de meeste bostypen zijn berken derhalve beperkt tot de bosranden en in gaten van kap, brand en storm, die ze snel opvullen. De zwakke concurrentie positie van berken wordt nog versterkt door de parasitaire werking van de berkenzwam. De zwam is een zogenaamde zwakke parasiet, ze vestigt zich alleen op berken die hun beste tijd hebben gehad en dringt via verwondingen binnen. De bomen sterven na deze infectie versneld af, waarna de berkenzwam als saprofyt (‘schimmel’) verder gaat met de afbraak. Verdroging en chemische stoffen vormen echter een veel grotere bedreiging voor de broekbossen, waarin de zachte berk welig tiert. In het voorjaar is de sapstroom in berken zeer intensief, zodat ze bij verwonding sterk bloeden. Hiervan maakt men gebruik door gaten in de stam te boren en via buisjes berken sap af te tappen. Per dag kunnen vele liters worden af getapt. Het sap is rijk aan suikers en levert na gisting berkenwijn op. Ook als haarwater wordt er erg veel gebruikt van gemaakt. Alle berken zijn de kleinste windverstuivers en op vele stammen ervan groeien ‘warrelknoesten’.
Ad van de Laar - IVN Mark&Donge Natuurgids
Markandalletjes
* Overal voorjaarstekenen! Bosanemonen, speenkruid vol vitamine-C, wilgenkatjes vol met stuifmeel voor snoepende (hommel) koninginnen, scholekster (alias ‘bonte piet’) laat zich horen. ooievaars al weer parend boven op nest boswachterskantoor in Markdal. Zou het twee jaar na het vogelgriepdrama weer lukken?
* Zo’n 60 wandelaars in prachtig lenteweer in Markdal gegidst door IVN Mark&Donge en Ver. Markdal via Blauwe Kamer en Silezische huis. Belangstelling voor natuurwandelingen groeit en groeit. Ook behoefte bij wandelaars aan meer en meer struinpaden.
* Presentatie Merlijn Hoftijzer. Nieuwe Natuur Marellenweg en voortgang natuurherstel Galderse Heide. Dinsdag 31 maart. 19u30-22u. Aansluitend op de ALV van de 125 jarige KNNV. Locatie ‘Witte Huisjes’. Bereikbaar vanaf Arsenaalpad. Zie website: “breda.knnv.nl”.
* De historische Witte Huisjes zijn tijdelijk in gebruik voor Breda Stad in een Park, nmv Markkant & natuurverenigingen. Tijdelijk is tot Seelig terrein ingericht is met doorgetrokken Nieuwe Mark. “Markkante” vrijwilligers zijn aan het opknappen! Alle wapperende handjes zijn welkom!
* Op verkiezingsavond in Bavel presenteerde Leo Linnartz bij thema ‘wat is natiuur?’ ook zijn boek “Natuurlijke Processen in Nederland = Rewilding in theorie en praktijk”. Nu verkrijgbaar via: “winkel.ark.eu/nl”. Stichting Ark is bekend als promotor van gebieden met ‘natuur en mens in balans’. Dus: door minder beheren, meer spontane ontwikkeling.
* nmv Markkant had helaas ‘goede oogst’ bij zwerfvuil opruimen langs de Singels met ploggen, joggen en SUPpen. Elke 2e zaterdag, dus 11 april weer om 10u. Veilingkade. Breda wordt schoner, maar nog te langzaam!
* Verrassing: Breda beheert nu de natuur op zuid oevers van Aa of Weerijs (bij Overaseweg). Prikkeldraad wordt al vervangen door aanplant van heggen en hagen! Pluim! Goed voorbeeld!
* Volop Tjiftjaf’s – meer dan ooit? – nog amper Fitissen. Ooievaars nestelen weer in Hondsdonck, succesvol sinds 2017, en veel andere bekende plekken.
* Pinksterbloemen bloeien al vóór Pasen! Naam komt van de ‘pinken’ die gelijktijdig de wei in konden. Als goede ‘waard’ wachten de bloemen nu gastvrij op Oranjetipje, zijn eitjes en rupsen!
* Steile beekwanden bij Ulvenhout wachten ook, maar dan op de jaarlijkse invasie van oeverzwaluwen, komen die weer in april? Blijf kijken!
Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge