In stille tocht achter de muziekvereniging Sint Remi, het Sint Joris Gilde en Handboogvereniging Vrede en Eendracht aan, ging het maandag 4 mei van de Haldijk in Castelre naar het kapelletje aan de Hooiberg voor de jaarlijkse Dodenherdenking. Daar stonden bankjes klaar en er was versiering aangebracht in de vorm van slingers met door leerlingen van de Uilenpoort beschilderde vliegtuigjes. Sander en Delano deelden witte bloemen uit, de Taptoe werd geblazen door Max en daarna was het twee minuten stil…

Door Jeanny Wouters

Tijdens de Dodenherdenking op maandag 4 mei werd om acht uur ’s avonds in het hele land twee minuten stilte in acht genomen voor de Nederlandse oorlogsslachtoffers en ook in de gemeente Baarle-Nassau vindt jaarlijks deze herdenking plaats. In Castelre waren de bankjes goed bezet; naar schatting bijna 100 mensen woonden de bijeenkomst bij. De muzikanten speelden het Wilhelmus en daarna volgden kransleggingen door burgemeester en secretaris, Stan Aerts namens buurt Castel, Frans Staes en Seimen van den Broek namens Stichting Herdenkingscomité Baarle en daarna alle aanwezigen die de witte bloemen in een van de vazen zetten bij de gelegde kransen.

Burgemeester Marjon de Hoon-Veelenturf heette iedereen welkom op deze bijzondere plek, midden tussen de landerijen in de beschutting van wat bomen. “Al diverse jaren herdenken we als gemeente Baarle-Nassau bij deze kapel alle militairen en burgers, die waar ook ter wereld hun leven verloren hebben in oorlogssituaties.” Ze vertelde over de herdenking die ze in Baarle-Nassau deze middag met kinderen van de Uilenpoort had gehad bij het oorlogsmonument aan de Chaamseweg/Sint Janstraat. Daar werden gedichten voorgelezen en een aantal weken eerder had zij de klassen al bezocht om te vertellen over Baarles oorlogsverleden, en de Amerikaanse bommenwerper Baggy Maggy die aan de Hoogstratensebaan neerstortte, geraakt door een Duitse bommenwerper. De gezagvoerder raakte zwaar gewond, bemanningslid Bill Kirlin redde zijn leven en offerde zichzelf op om de ander te redden. “De andere negen bemanningsleden overleefden de noodlanding en werden krijgsgevangen genomen. Een gebeurtenis die door onze dorpsgenoot Jos van Roosendaal in detail is onderzocht en is gedocumenteerd, en op velen indruk heeft gemaakt” aldus de burgemeester. “Daarom hebben de kinderen van de groepen 5 en 6 hun gedachten beeldend omgezet in beschilderde vliegtuigjes die hier vandaag naartoe gebracht zijn. Ik wil hun daar oprecht voor bedanken.”

Gebeurtenissen zoals de crash van de Baggy Maggy hier in onze directe woon- en leefomgeving maken de littekens van de Tweede Wereldoorlog voelbaar. Het zijn verhalen van moed, menselijkheid en keuzes die niemand ooit zou moeten hoeven maken. Verhalen van het verzet en militaire strijd die we moeten blijven delen aldus de burgemeester omdat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.

Oorlog raakt niet alleen soldaten, het raakt hele samenlevingen. Het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog was in Nederland veel omvangrijker dan lange tijd gedacht werd. Vorig jaar werd dat nog eens duidelijk geconcludeerd in het boek ‘Land in Verzet. Hoe een miljoen mensen opstonden tegen de nazi’s.’ Naast de groep mensen die in het georganiseerde verzet actief waren, was een grote groep mensen die zich actief bezighielden met sabotage, illegale verzetsbladen, of die individueel verzet boden als stakers. En mensen die het verzet steunden door ruimte te bieden aan mensen die moesten onderduiken, dwangarbeidweigeraars, joden, verzetsmensen of studenten. De weerstand was groot in die tijd, 20% van de werkende bevolking droeg een steentje bij.

Vanuit dat perspectief ging de burgemeester naar het heden, naar de oorlog dichtbij, in Oekraïne. Tijdens de lessen op school bleek dat een van de leerlingen uit Oekraïne gevlucht was, een oorlog op 1200 km afstand die opnieuw laat zien hoe kwetsbaar vrede is. Inmiddels duurt de Russische aanvalsoorlog op Oekraïne al even lang als de Eerste Wereldoorlog destijds, de weerbaarheid en veerkracht van de Oekraïense bevolking blijft groot aldus de burgemeester die daarna inging op de huidige situatie in de wereld. De groeiende eensgezindheid in Europa, de onzekere situatie gezien in het licht van de verhoudingen met de Verenigde Staten.

In Nederland leven wij al 82 jaar in vrijheid en vrede, een onvoorstelbaar groot goed maar ook een grote verantwoordelijkheid. Want vrede kan in één moment verdwijnen of langzaam afbrokkelen zonder dat we het meteen door hebben. “Daarom is herdenken zo belangrijk,” betoogde de burgemeester. “Daarom moeten we blijven vertellen wat oorlog betekent. Daarom moeten we onze kinderen laten zien dat vrijheid vraagt om zorg, om aandacht, om moed.”

En zij sloot af: “Dames en heren, vandaag staan we stil bij wat vrijheid betekent en welke offers onze vrijheid van vandaag heeft gevraagd in het verleden. Morgen 5 mei vieren we die vrijheid. Onze vrijheid, in een democratie waarin iedereen mag meedenken en meebeslissen. Laten we daar dankbaar voor zijn en ons daar samen voor blijven inzetten, in het heden en in de toekomst.”

Milan mocht daarna zijn gedicht voordragen dat begon met de mooie zin: ‘Stil als de lucht’. Daarna volgde nog een mooi muziekstuk, gevolgd door Emma van de Uilenpoort die haar eigen gedicht voorlas. Het begon met ‘Stel je voor je ligt in bed…’ en daarna vertelde ze over vrachtwagens die ze hoorde, kinderen gillen, angst, beelden horend bij oorlog, waarna ze concludeerde dat zij nu fijn in haar eigen bed lag en dat dit nooit meer mag gebeuren. Ze vatte kort de dodenherdenkingsbijeenkomst samen: “we hielden vanavond twee minuten stilte en we dachten aan alle oorlogsslachtoffers.”