En waar kun je dat beter doen dan in Baarle, waar de grenzen zichtbaar zijn maar waar ook de samenwerking vanzelfsprekend is. En dan dient zich ook nog de mogelijkheid aan om dit bij een uniek monument te doen! Bij een van Baarles meest markante monumenten: het huis met de twee huisnummers op Loveren. Een huis dat als monument de komende jaren fiks onderhoud wacht.

Door Jeanny Wouters

Doel van de Week van het Onderhoud die dit jaar voor het eerst gezamenlijk wordt georganiseerd, is eigenaars en beheerders inspireren om hun erfgoed zo goed mogelijk te onderhouden. Twee teams van monumentenwachters waren aanwezig, de voorzitters van beide organisaties, schepen Verhoeven en schepen Van Tilburg, wethouder Van den Broek en vertegenwoordigers van de eigenaars/projectontwikkelaars die herberg De Swaen op deze unieke plek op Loveren een nieuwe toekomst willen gaan geven.

Geen twee halve gebouwen

De beide publiciteitsverantwoordelijken van respectievelijk de Vlaamse en Nederlandse monumentenorganisatie heetten alle aanwezigen van harte welkom en gaven kort aan hoe de samenwerking tot stand kwam. Emma Schiltz vanuit Vlaanderen nam het initiatief dat zij vervolgens samen met de Nederlandse Lian Schellekens verder vorm gaf. “Een supermooie locatie” noemden zij het monument op Loveren waar de grens door de voordeur loopt.

Voorzitter van de Vlaamse Monumentenwacht Luk Lemmens vertelde dat er niet veel gebouwen zijn waar de grens door de voordeur loopt, en dat dit huis stamt uit de 16e eeuw. “Twee landen, maar geen twee halve gebouwen” merkte hij schrander op. “Vlaanderen en Nederland delen veel erfgoed en verleden. Dat houdt niet op bij de landsgrenzen.” Waarna hij overstapte op het onderwerp van deze dag: Onderhoud. Dat bepaalt wat tussen restauraties in met erfgoed gebeurt! Monumentenwacht steunt eigenaars en beheerders daarbij. “Goed onderhoud moet een vanzelfsprekendheid worden.” Monumentenwacht biedt workshops, studiedagen, webinars aan en daarbij komen onderwerpen als reinigen van dakgoten, isoleren van gevels, onderhoud van kapellen, molens, orgels of funerair erfgoed aan bod.

Instorten toren

Collega Harald Hendrikx, voorzitter van de Nederlandse organisatie benadrukte dat de samenwerking al jaren bestaat en steeds intensiever en creatiever wordt. Vanuit Europa kijkt men met interesse naar de ontwikkelingen hier, waarin steeds meer nadruk is op preventief onderhoud wat kostenbesparend werkt. Hij vertelde dat 100 wachters over het hele land bezig zijn met meer dan 60.000 monumenten, waarvan een derde wordt bekeken. “Heel veel mensen weten nog niet hoe nuttig Monumentenwacht is.” En toch bestaat de organisatie al 50 jaar in Nederland. Ook refereerde hij aan incidenten in de voorbije jaren door slecht onderhoud van monumenten. Zoals de Wilhelminatoren in Valkenburg die volledig instortte vorig jaar…

Herberg De Swaen

Schepen Sophieke Verhoeven legde aan de mensen van buiten Baarle uit dat in dit tweelingdorp de voordeur bepaalt in welk land de bewoners van een huis officieel wonen. In het geval van het huis met de twee huisnummers, waar de grens dwars door de voordeur loopt, mochten de bewoners kiezen en zij kozen ervoor in Baarle-Hertog in te schrijven. Inmiddels is het pand verkocht en wordt het in oude staat hersteld als herberg De Swaen; de plannen liggen bij beide gemeenten.

“Goed onderhoud kent geen grenzen en stopt niet bij de grenspaal” aldus de schepen. Wethouder Harold van den Broek ging kort in op de historie van het grenshuis met het Nederlandse huisnummer 19 en Belgische 2. In de 16e eeuw was het een herberg, het huidige pand dateert uit de 17e eeuw. De locatie was bijzonder, aan een kruispunt van wegen van Antwerpen naar Den Bosch en van Breda naar Turnhout. Ooit een van de belangrijkste plekken van Baarle. Hij noemde de plannen voor het huis getuigen van respect voor het verleden en vertrouwen in de toekomst. Beschermen van erfgoed vereist samenwerking, geduld en begrip, aldus de wethouder.

Over de toekomst van de locatie vertelde Arnoud van Rooij, een van de eigenaren, desgevraagd dat uiteraard met wet- en regelgeving van beide landen rekening gehouden wordt, dat is men hier in Baarle gewend. De voorstellen/plannen liggen bij beide gemeenten. In 2027 verwacht men over te kunnen gaan tot vergunningaanvraag waarna in 2028 gestart kan worden met de renovatie. “Het is een uniek gebouw” vinden ook de eigenaren/initiatiefnemers\. Het huis staat niet leeg maar wordt tijdelijk verhuurd, vandaar dat men er niet naar binnen kon.

Slimste Wachters

Na deze opening van de Week van het Onderhoud begaf het gezelschap zich naar het Heemhuis, een van de drie monumenten van Baarle-Hertog waar koffie en koek gastvrij klaarstond in de oude raadszaal en waar twee teams van Monumentenwachters in een quiz streden om de titel ‘Slimste Wachters’. De beker ging met het Nederlandse team mee naar huis.

Wil je meer weten over onderhoud van monumenten of monumentale gebouwen? Kijk voor meer informatie op www.weekvanhetonderhoud.be of www.weekvanhetonderhoud.nl.