Als er één woord van toepassing is op het Markdal, dan is dat wel verandering. Zowel in grote als kleine dingen. Het Markdal zelf moet in de dooiperiode na de ijstijd ontstaan zijn. Dat gaf brede gletschers die tussen de hogere zandruggen, die later begroeiden met Mastbos en Strijbeekse Heide, hun weg baanden. Vervolgens wegsmolten en een kronkelende beek de Mark als hun testament achterlieten. Maar dat kronkelen met meanders was maar beperkt, constateerde Egbert Eilander al snel voor de Vereniging Markdal. Vanaf de oudste kaarten van ca 1600 was de Mark amper van plaats veranderd, al zou je van meanders, die buitenbochten uitschuren en binnenbochten aanzanden, anders verwachten. Blijkbaar was het water niet woest genoeg meer om zijn loop echt te veranderen.

De echte verandering kwam van de landbouw organisaties en Waterschappen in de vijftiger jaren. Die wilden niet meer dat elke winter het dal jaarlijks een natuurlijke watervlakte werd. Een actie vanuit het Bredase Concordia, die zelfs grootschalig een scheepvaartkanaal van Rouen naar Moerdijk wilde, werd na 15 jaar lobbyen in 1968 beperkt tot kanalisering van de Mark. Voor het Markdal een hele grote verandering. Niet elke verandering blijkt later goed uit te pakken. Zo maken we nu de verandering naar natuurlijk beekherstel mee. Dankzij een uniek burgerinitiatief waarvoor de Vereniging Markdal door natuurverengingen werd opgericht. Met verwerving van 100 hectares voor natuurherstel als geweldig resultaat!

De effecten zijn niet alleen te zien in een vrijstromende Mark, maar ook op het land. Volop boerderijen en woningen worden vernieuwd. De gelden voor het natuurherstel hebben een vliegwieleffect naar restauratie van monumentale boerderijen en huizen met uitzicht op het Markdal.

Dat zie je niet alleen aan de buitenrand van Ulvenhout, maar ook aan het kleine buurtschap Notsel. Daar is die mooie monumentale langgevelboerderij dankzij jarenlange inspanningen en kamperen in een container gered van verval. Zo is het nu een pareltje aan het begin van de Notselseweg. En wat verder staat nog zo’n prachtig behouden monument met een nieuwe Vlaamse schuur te pronken. De energie nodig voor de bouw en het overleg met de gemeente is er niet aan af te zien en vervaagt gelukkig in de herinnering. Nu is het genieten met een ooievaarspaal hopelijk voor wat nog komen gaat. Want daar ligt de Notselse laagte een heel drassig stuk natuur dat ontwikkeld gaat worden. Het moet een paradijsje voor watervogels gaan worden. Met vlakbij de hoge Notselse donk waar een prachtige woning kon verrijzen als resultaat van de win-win afspraken in het Markdal om meanders te laten kronkelen. De Notselseweg gaat zo een nieuwe jeugd in! Ter ere van haar naam die ‘hazelaars bij een moeras’ betekent en waar de landbouw met lavendel, aardbeien en kerstbomen goed boert!

Er zijn ook kleinschalige veranderingen die veel effect gaan krijgen. Zo is er bij de Duivelsbrug begonnen met het vlechten van een haag. Drie jaar terug werden daar de eerste struikjes geplant voor een vlechthaag die straks de hele Groene Camino van Galderse Jacobskapel naar de Heilige Eik in Den Hout kan omlijsten. Typisch Brabants gaan Hazelaar, Liguster, Rode Kornoelje, Meidoorn, Lijsterbes, Hondsroos die vlechthaag vormen. Als beschutting en kraamkamer voor rupsen vlinders, egels, vogels, et cetera. Maar dat gaat niet van zelf. Het initiatief komt van Natuur- en milieuvereniging Markkant en het was nu tijd om de eerdere planters op te roepen om de snelgroeiende twijgen op te voeden tot een echte haag. De primeur was afgelopen zonnige zaterdag onder leiding van de Chaamse deskundige ‘Babbe’. De uitgeschoten struiken moesten voor 2/3 ingekerfd worden en naar links gebogen worden voor een groene toekomst. (nee, dit gaat niet over politiek!). Het was een prikkelende activiteit, want vooral de rozenbottelstruiken hadden forse doorns!

Dat moet ook want met een paar jaar staat hier een echte heg, die het prikkeldraad weer overbodig gaat maken! Maar voor die tijd wordt er nog heel wat gevlochten! Houdt de aankondigingen in Markandalletjes en website Markkant maar in de gaten!

Markandalletjes

* Hoop geruis te horen in natuurgebied Weimeren (Nieuwveer) maar met blote oog niets te zien. Totdat de kijker boven de Mark wolken met duizenden ganzen zag vliegen. Indrukwekkend! Mooie vervanging van het vroegere top Nederlandse ganzengebied de Haagse Beemden!

* Veel watervogels te zien, een kijkhut aan de zuidelijke oever (voor de goede lichtval) zou ideaal zijn!

* Voor snelle beslissers: historische lezing 'Designing Deserts’. Seb Verlinden en Pieter-Jan Reynaert. over de ontwikkelingsdrift vorige eeuw in de Kempen en regio Hoogstraten. Drassige heide en weilanden werden krachtig ontwaterd en bebost door de Hertog van Salm-Salm, met als gevolg … Luister vrijdagavond. 23 jan. 20u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden via website Natuurpunt Markvallei.

* Natuurwandeling Chaamse Bossen. Zand en beken. Zaterdagmiddag. 24 jan. 13.30-15.30u. ‘Woeste en onnutte moerassige gronden’ door werkverschaffing omgevormd tot dennenakkers voor de Staatsmijnen. Nu natuur(her)ontwikkeling met naaldbossen. En soms zelfs Oehoe’s! Aanmelden via website IVN Mark&Donge.

* Fladderweekend. Grote Vogeltelweekend van Natuurpunt Markvallei! Kolonie 41. Wortel (B). Zondagmiddag. 25 jan. 13-15u. Voor hele gezin. Speciaal voor jonge speurders! Markvallei Bingo. Braakballen pluizen, nestkasten timmeren, pannenkoeken smullen. Aanrader voor klein ;en groot!

* Pluim voor stukjesschrijvers, die met regelmaat en vroegtijdig (geeft heerlijke rust) steeds weer boeiende kopij aanleveren. Ook zin en inspiratie?

* Noorderlicht in Markdal. Gezien door Chanan Hornstra. Middernacht maandag.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge