De vermoeide zomer in de natuur is aan het aftakelen, dan barst de herfst los overal steken paddenstoelen de kop op. Broedvogels vertrekken, overwinteraars arriveren. Er is nog steeds zoveel te beleven. De herfst laat elk jaar weer voelen, hoe heerlijk voor mij een tikkeltje weemoed kan zijn, het afscheid van de zomer is helemaal niet erg. De natuur trekt een andere jas aan, dat is alles. Het begint vaak spectaculair in september, als er plotselinge donderbuien de slaperige natuur opschrikken. Er dreigt een sfeer van alles moet weg. Trouwens veel langer had het zo ook niet door kunnen gaan. Het groen is versleten en dof, aan alle kanten is er aan geknaagd door allerlei larfjes en rupsen. Ze hebben zich inmiddels verpopt tot ontelbare elegante wespjes en vlindertjes, die hun leven te danken hebben aan het bladgroen. De bladeren hebben hun werk gedaan. Nu worden ze besprongen door vele schimmels. Er zijn erbij die er uitzien als zwarte inktspetters, de herfst is in volle gang. De dagen worden kort. Voor bomen het sein om de boel in te pakken, de kwetsbare als toekomstige humus voor de bosbodem. Maar eerst halen de bladeren van de bomen het kostelijke bladgroen eruit. Daar is een zomer lang de zonne-energie in opgeslagen. Met het wegtrekken van het overheersende bladgroen krijgen de bladeren hun eigenlijke kleur terug. Dan wordt een oude beukenlaan verwarmend van het brandbruin als een wandeldecor. Tenslotte zorgt een klein kurklaagje ervoor dat de bladsteel pijnloos gescheiden wordt van zijn takjes, dan dwarrelt er zo af en toe een herfstblad naar de grond.

Afscheid dat is de weemoed van de herfst. De oude zomernatuur heeft afgedaan Die is afgestorven in de schoonheid van zijn zaaddozen. Die zou je bijna over het hoofd zien. Toch zijn ze schitterend om te zien in hun veelvormigheid. De variaties zijn eindeloos mooi. Nu is de beurt aan de zwammen. Een jaar lang hebben ze verborgen voortgewoekerd in de bodem of in het binnenste van een tak of boomstronk. In de klamme koelte van de herfst komen ze op hun manier tot bloei met paddenstoelen. Het zijn de dragers van het zwammenzaad: de sporen, als poeder zo fijn. De variaties op het thema sporendrager zijn eindeloos. Niet alleen hoeden op stelen, maar ook knotsen, korsten, bollen, sterren en zelfs vogelnestjes en kluifjeszwammen vallen er te ontdekken, in allerlei kleuren. In natuurgebieden zijn alles bij elkaar wel meer dan duizend verschillende soorten te ontdekken. Dat maakt een paddenstoelenexcursie met gids erg boeiend. De lucht is ook vol vogels. Die hebben zo hun manier om zich voor te bereiden op de winter. Vliegend verlaten ze de streek waar ze uit het ei gekomen zijn om dat daar schaarste aan voedsel dreigt de insecten of zaden waarvan ze geleefd hebben raken op en ze trekken weg naar warme zuiden waar het leven makkelijker is. Wie begin november buiten komt in de omslag, weet niet of het nog zomer of al herfst is. Het groen wordt valer maar er is nog niet de scherpte van de herfstkleuren, het strijklicht, de uitval van het blad en de inval van de avondnatuur leeft op de grens van twee werelden. Al zijn er al tekenen aan de wand, de vochtigheid in de ochtend, de spinnen die uit hun web vluchten, vogels die het hazenpad kiezen.

Herfst, Winter, Voorjaar en Zomer hebben allemaal hun eigen eindeloze charme. Ik zou er geen enkele willen missen.

Ad van de Laar - IVN natuurgids Mark&Donge

Markandalletjes

* Kwakkelend weer, belooft warme Sauwels en Grôtste Mâuwerts.

* Zeldzame Dwergmeeuw in Markdal, zag Ria Lambregts. Kleinste meeuwensoort ter wereld. Normaal aan de kust, dit was eerstejaars, zeker beetje de weg kwijt? Volwassen is de hele kop scherp zwart. Pikte een smakelijke regenworm mee uit Koekelberg.

* Explosie van molshopen... Oorzaak? Óf omdat de regenwormen bij zacht weer naar boven komen. Of omdat in februari de ondergrondse zoektocht naar mollenvrouwtjes begint? Er is nu zeker één regenworm minder, die was door de Dwergmeeuw het haasje.

* Winterweldaad met wandeling en proeverij. Vallei van het Merkske. Zaterdag 7 februari. 9.30-12u. In de snoeke Klapekster, Met uitleg over de proeverij. Oh ja … van kruidenthee! De wandeling telt mee in de ‘marathon’. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden Natuurpunt Markvallei!

* Natuurwandeling Vrachelse Heide. IVN natuurgidsen.150 ha duinen en stuifzand. Smalle kronkelpaden in (ver)dwaalbos van Defensie. Schapen, heide, plaggen en potstal bepaalden het gebruik. Nu natuur via Staatsbosbeheer. Zaterdagmiddag 7 februari. 13u30-15u30. Aanmelden website IVN Mark&Donge.

* Het verhaal van natuurgeluiden. Henk Meeuwsen vertelt over 30 jaar natuurgeluiden verzamelen, met veel over vogels. Bekend van VARA’s VogelTop100 en natuurfilms. Maandagavond 9 februari. 20-22u. Kievitslaar. Rijsbergseweg 354. Breda. Aanmelden via website West Brabantse Vogelwerkgroep.

* Tien knotters werden zaterdag verrast door IJsvermaak met een fles smakelijke Cótes du Rhóne voor hun eerdere knotwerk bij IJsvermaak. Veel dank, héél attent!

* Snel nieuw kabinet, nu ook snel stikstofvrij Ulvenhoutse Bos?

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge