Afgelopen vrijdag 6 februari was het Warme Truiendag: Dag kolen, Dag gas. Hallo Energiebesparing!
Op een school in Breda werd daar aandacht aan besteed met verschillende workshops over energie, afval als grondstof, fossiele brandstof en vuur maken. Ik start mijn workshop met een half uurtje kletsen in de klas. Waarom willen we nou een warme trui aan in plaats van de kachel? Dan besparen we energie, meester. Dat klopt, hoe dan? Dan kan de kachel uit, duhuh… roept een wijsneus. De klas schiet in de lach.
Precies! Zeg ik. Dan hoeft de ketel niet aan en wordt er geen gas verbrand. Wat is dat dan, gas? Of steenkool? Of aardolie? Vragende blikken kijken me aan. Dat zijn fossiele brandstoffen. Weet iemand wat dat is? Een fossiele brandstof? De voorbeelden worden nog een keer genoemd. Ik leg uit dat heel lang geleden afgestorven planten en bomen langzaamaan in de aarde verdwenen. Onder hoge druk en temperatuur werd dat plantaardige materiaal omgevormd tot steenkool, aardolie en aardgas. Als we dat nu verbranden komt opgeslagen energie weer vrij als warmte en licht.
Maar hoe is die energie ooit in die fossiele brandstof gekomen? Vraag ik en ik zie weer vragende blikken. Hebben jullie wel eens van fotosynthese gehoord? Ja roept een enthousiasteling. Foto betekent licht dus planten en bomen ‘eten’ licht en dan komt er een blaadje en dan… Ik hoor dat hij de klok wel heeft horen luiden maar de klepel nog niet heeft gevonden. Ik vul hem aan. Je hebt bijna gelijk! Bomen en planten drinken water met hun wortels en ademen koolstofdioxide in, door de huidmondjes in de bladeren. De zon schijnt op de blaadjes en de bladgroenkorrels ‘eten’ die energie op. Je kunt die bladgroenkorrels voorstellen als keukentjes met fornuisjes. In die keukentjes wordt het zonlicht gebruikt om nieuwe verbindingen te maken tussen de stukjes koolstofdioxide en water. Je kunt zeggen dat de stukjes elkaar allemaal handjes geven, die ze vasthouden. Zo ontstaat suiker. Je kunt dus zeggen dat de energie van de zonnestralen zo wordt opgeslagen in de suiker. De bomen en planten gebruiken deze suiker om te groeien. Ze bouwen er nieuwe takken, blaadjes en stevige stengels of stammen mee. Het maken van nieuwe verbindingen noemen we met een moeilijk woord, assimilatie. Het tegenovergestelde noemen we dissimilatie. Het afbreken van verbindingen.
De suiker laat de handjes weer los en er ontstaat weer koolstofdioxide. De energie komt dan weer vrij in warmte en licht. Dat was een boel informatie voor de koppies en ik zie sommigen hersentjes knarsen. Dus… dus… dus… “als we aardgas verbranden dan voelen we de warmte van zonnestralen van miljoenen jaren geleden!” Ik zie een ander hersenpannetje ontploffen bij die gedachte. Het is een mooie gedachte en ik ga daarop door. Een vorm van dissimilatie is verbranden en dat gaan we straks buiten oefenen. Bij een kampvuurtje.
Dan voelen we de warmte en zien het licht van houtstammetjes van misschien wel 50 jaar geleden. De zonnestralen die papa en mama als kind ook voelden. Toen de boom waar de houtblokken van zijn gemaakt nog groeide en bloeide. Misschien zijn ze er wel ingeklommen! Als u weer eens door het Ulvenhoutse bos loopt of langs de Mark. Sta dan eens stil bij een boom. Je ziet het niet, maar straks, in de lente, is die boom keihard aan het werk. Met zonlicht verbindingen maken, energie opslaan, koolstofdioxide vastleggen en groeien. Misschien wel om in een verre toekomst de zonnestralen van nu aan volgende generaties te laten voelen…
Boomstam Henk, NatuurWijzer, IVN-gids Mark & Donge
Markandalletjes
De lieve exoten - krokussen en sneeuwklokjes - steken hun kopjes op.
Volop belangstelling Landschapswandeling Ulvenhoutse landgoederen. Met ruim 30 volgeboekt.
Zaterdag 28 februari. Feestelijke opening Groene Camino. Van Jacobskapel (Galder) door Breda naar Heilige Eik (Den Hout). Mmv wethouder Peter Bakker. 11-13.30 uur. Kinderboerderij Parkzicht. Tussen de Dijken 101. (Lage Vuchtpolder). Natuur- en milieuvereniging Markkant.
Zaterdag 28 februari. Wilgen knotten. Fietstunnel Markdal. 9-12.30 uur. WestBrabantse Vogelwerkgroep en IVN Mark&Donge. Info: knotgroepvwgbreda@hotmail.nl.
Info Maatregelen Markdal-Noord. Brabantse Delta. (inclusief (omstreden) vaarverbod). De Leeuwerik – Galder. Dinsdag 24 feb. 16 en 20.00 uur. Zie website Brabantse Delta.
Vogels in Alphen Chaam, dankzij Jan Vermeulen. 22 Houtsnippen (Merkske). 1550 Toendrarietganzen (Ulicoten), Drie maal Blauwe Kiekendief. Tweemaal een Oehoe gezien/gehoord. Klapekster bijna dagelijks (Regte Heide), goed teken lijkt na vele jaren toch terug te keren!!! Goudvinken 4 keer. Maar op Olympische spelen nog meer voor TeamNL!
In Markdal deze winter bijna geen Watersnippen en Wintertalingen. Oorzaak?
Maar laat je verrassen: Zelfs een dozijn Reeën in bosrand Markdal zag Iris van der Vlerk. Speurend met kijker vanaf fietstunnel.
Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge